Στις αρχές του 20ού αιώνα, η Οθωμανική Αυτοκρατορία έμπαινε στην τελική και πλέον ταραχώδη φάση της ιστορίας της. Στα ευρωπαϊκά της εδάφη, οι εθνικισμοί των υποτελών λαών ενισχύονταν, τα χριστιανικά βαλκανικά κράτη διεκδικούσαν ολοένα μεγαλύτερα εδάφη και οι διάφορες εθνοτικές και θρησκευτικές κοινότητες της Αυτοκρατορίας αναζητούσαν νέες μορφές πολιτικής εκπροσώπησης. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον άρχισε να διαμορφώνεται και η σύγχρονη αλβανική εθνική συνείδηση, η οποία μέσα σε λίγα χρόνια θα οδηγούσε από τα αιτήματα μεταρρύθμισης στην απαίτηση για ανεξαρτησία.
Καθοριστική καμπή υπήρξε η Επανάσταση των Νεοτούρκων το 1908. Το κίνημα, που συνδέθηκε με την Επιτροπή Ένωσης και Προόδου, υποσχόταν την αποκατάσταση του συντάγματος και τον εκσυγχρονισμό της Αυτοκρατορίας. Σε αρκετούς Αλβανούς, αρχικά, δημιουργήθηκε η προσδοκία ότι μια συνταγματική Οθωμανική Αυτοκρατορία θα μπορούσε να τους εξασφαλίσει μεγαλύτερη ισονομία και πολιτικά δικαιώματα.
Σύντομα, όμως, οι προσδοκίες αυτές άρχισαν να διαψεύδονται. Η πολιτική των Νεοτούρκων εξελίχθηκε προς μεγαλύτερο συγκεντρωτισμό, ενώ οι προσπάθειες ενίσχυσης της κεντρικής διοίκησης και της οθωμανικής ταυτότητας αντιμετωπίστηκαν από πολλούς Αλβανούς ως απειλή για τις ιδιαίτερες πολιτιστικές και πολιτικές τους διεκδικήσεις. Το ζήτημα της αλβανικής γλώσσας και εκπαίδευσης απέκτησε έτσι ιδιαίτερη σημασία. Η εθνική αφύπνιση δεν εκδηλωνόταν πλέον μόνο ως πολιτιστικό κίνημα, αλλά άρχιζε να αποκτά σαφή πολιτική διάσταση.
Η πρώτη μεγάλη σύγκρουση ήρθε το 1910. Η αρχική αυτή αλβανική εξέγερση στράφηκε αρχικά εναντίον της αυξανόμενης κρατικής παρέμβασης και διεκδίκησε διοικητικές μεταρρυθμίσεις, φορολογικές ελαφρύνσεις, κοινωνική ισότητα και μεγαλύτερο σεβασμό στις τοπικές ιδιαιτερότητες. Οι εξεγερμένοι κατόρθωσαν μάλιστα να καταλάβουν προσωρινά τα Σκόπια, πρωτεύουσα του βιλαετίου του Κοσόβου. Η επιτυχία αυτή, ωστόσο, ήταν βραχύβια. Ο οθωμανικός στρατός αντέδρασε δυναμικά και κατέστειλε την εξέγερση.
Η αποτυχία του 1910 δεν σήμανε το τέλος του αλβανικού κινήματος. Οι Αλβανοί, άλλωστε, είχαν εξεγερθεί πολλές φορές στο παρελθόν. Αντίθετα, αποτέλεσε εμπειρία που θα οδηγούσε σε καλύτερη οργάνωση και σε σαφέστερη πολιτική στόχευση. Το 1911 οι εξεγέρσεις αναζωπυρώθηκαν, ενώ το 1912 το κίνημα πήρε πλέον διαστάσεις γενικευμένης εξέγερσης.
Στο επίκεντρο βρέθηκαν πολιτικοί και στρατιωτικοί παράγοντες όπως ο Χασάν Πρίστινα, ο Ισά Μπολετίνι και ο Ισμαήλ Κεμάλ. Οι αλβανικές διεκδικήσεις αποκρυσταλλώθηκαν σε ένα πρόγραμμα, γνωστό ως «Χάρτης των 14 σημείων». Τα αιτήματα περιλάμβαναν ευρύτερη διοικητική αυτονομία, μεταρρυθμίσεις στη δικαιοσύνη και στη διοίκηση, δικαιώματα στην εκπαίδευση και αναγνώριση της ιδιαίτερης θέσης των αλβανικών περιοχών.
Η εξέλιξη αυτή είχε ιδιαίτερη σημασία. Οι Αλβανοί ηγέτες δεν ζητούσαν ακόμη όλοι ανεξαρτησία και την απόσχιση από την Αυτοκρατορία. Το βασικό αίτημα ήταν η αυτονομία και η προστασία της εθνικής ιδιαιτερότητας. Η ιδέα, όμως, ότι οι αλβανόφωνες περιοχές μπορούσαν να αποτελέσουν μια ενιαία πολιτική οντότητα αποτελούσε ήδη ένα σημαντικό βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση.
Το 1912, η κατάσταση στην Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε γίνει εξαιρετικά κρίσιμη. Η νέα αλβανική επανάσταση συγκέντρωσε κάπου 30 με 50 χιλιάδες ενόπλους, κυρίως από τις δύβατες ορεινές περιοχές της βόρειας Αλβανίας και του Κοσσυφοπεδίου. Οι εξεγερμένοι σημείωσαν νέες στρατιωτικές επιτυχίες και η κυβέρνηση στην Κωνσταντινούπολη βρέθηκε μπροστά στο δίλημμα της καταστολής ενός ακόμη μετώπου ή της παραχώρησης σημαντικών μεταρρυθμίσεων. Η εικόνα σε άλλα μέτωπα ήταν ήδη άσχημη: ο ιταλοτουρκικός πόλεμος μαινόταν από το 1911, με την κατάσταση στη Λιβύη να είναι εκτός ελέγχου ενώ ο ιταλικός στόλος είχε καταλάβει τα Δωδεκάνησα και βομβάρδιζε τα παράλια της Μικράς Ασίας. Ταυτόχρονα, πληροφορίες για μυστικές συμφωνίες μεταξύ των βαλκανικών κρατών κυκλοφορούσαν προοιωνίζοντας πολεμικές εξελίξεις.
Με αυτά τα δεδομένα, η Οθωμανική ηγεσία επέλεξε τον συμβιβασμό και αποδέχθηκε σε μεγάλο βαθμό τα αλβανικά αιτήματα. Αναγνωρίζοντας τα 14 σημεία, η Κωνσταντινούπολη αποδεχόταν το μεγάλο βιλαέτι της Αλβανίας ως ενιαία διοικητική περιφέρεια που περιλάμβανε τα πρώην βιλαέτια του Κοσυφοπεδίου, της Σκόδρας, του Μοναστηρίου και των Ιωαννίνων. Η αλβανική γλώσσα αναγνωριζόταν ως επίσημη στα δικαστήρια και στα σχολεία της επαρχίας ενώ οι Αλβανοί στρατιώτες δεσμεύονταν να υπηρετήσουν εντός της επαρχίας τους. Η παραχώρηση, ωστόσο, ήρθε πολύ αργά. Το φθινόπωρο του 1912, ξέσπασε ο Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος. Ελλάδα, Σερβία, Βουλγαρία και Μαυροβούνιο στράφηκαν εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η θέση της στα Βαλκάνια κατέρρευσε με εντυπωσιακή ταχύτητα. Οπότε και οι αλβανικές περιοχές βρέθηκαν στο επίκεντρο των εδαφικών διεκδικήσεων των εμπόλεμων κρατών.
Με την προέλαση των βαλκανικών στρατών, όμως, το ενδεχόμενο διαμελισμού των αλβανικών περιοχών έγινε άμεσος κίνδυνος. Έτσι, στις 28 Νοεμβρίου 1912, στον Αυλώνα, ο Ισμαήλ Κεμάλ κήρυξε την ανεξαρτησία της χώρας, μια πράξη αυτή συνόψιζε καταλυτικά μια σύντομη και πυκνή περίοδο πολιτικής και εθνικής ωρίμανσης. Από τα αιτήματα για γλωσσικά και εκπαιδευτικά δικαιώματα, τις αντιδράσεις στον νεοτουρκικό συγκεντρωτισμό και τις εξεγέρσεις του 1910 και του 1911, το αλβανικό εθνικό κίνημα είχε περάσει στην διεκδίκηση αυτονομίας και, τελικά, στην ανεξαρτησία.
Το 1913, αποτέλεσε το επόμενο κεφάλαιο αυτής της δύσκολης πορείας. Οι Μεγάλες Δυνάμεις παρενέβησαν στις εξελίξεις και, μέσα από τις διαπραγματεύσεις, αναγνωρίστηκε η Αλβανία ως ανεξάρτητο κράτος. Τα σύνορα που χαράχθηκαν, ωστόσο, άφησαν σημαντικούς αλβανικούς πληθυσμούς έξω από το νέο κράτος, δημιουργώντας ένα ζήτημα που θα σημάδευε βαθιά την πολιτική ιστορία της περιοχής. Η νέα Αλβανία ακολουθούσε τη σειρά και των άλλων βαλκανικών κρατών που ένιωθαν αδικημένα από τον διαμοιρασμό των εδαφών.
