Βρετανική δύναμη Commando επιτίθεται στις ακτές της Βόρειας Αφρικής για να αποκόψει επικοινωνίες και να σπείρει το χάος στα μετόπισθεν του Afrika Korps. Άγνωστο στους περισσότερους, ο πυρήνας των Βρετανών επιδρομέων προήλθε από μια δύναμη που συγκροτήθηκε με την έναρξη του πολέμου στην Αλβανία με σκοπό να καταλάβει την ιταλοκρατούμενη Ρόδο και άλλα νησιά των Δωδεκανήσων προτού οι τύχες του πολέμου ανατρέψουν τα πάντα.
Η ιστορία ξεκινά ουσιαστικά με την έναρξη του πολέμου του 1940, στην Ελλάδα. Αν και οι επαφές του Βρετανικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής με το ελληνικό Επιτελείο και την κυβέρνηση Μεταξά προηγήθηκαν της ιταλικής επίθεσης, ήταν μετά την 28η Οκτωβρίου και την εκδήλωση της ιταλικής επίθεσης στην Ήπειρο που το Βρετανικό Στρατηγείο ανέπτυξε στρατιωτικές μονάδες στην Ελλάδα και συνδέσμους για να υποστηρίξει την προσπάθεια του ελληνικού στρατού. Υπεύθυνοι για τα μετόπισθεν και των γραμμών ανεφοδιασμού από τη Μέση Ανατολή, την Κρήτη και μέσω των οδεύσεων Άργους, Πειραιώς και Θεσσαλονίκης, οι Βρετανοί έστρεψαν αμέσως το βλέμμα τους στα ιταλοκρατούμενα Δωδεκάνησα και στον κίνδυνο να αποτελέσουν εφαλτήριο ιταλικών επιθέσεων στα πλοία τους.
Το ενδιαφέρον των Βρετανών για τα Δωδεκάνησα δεν ήταν τυχαίο. Κατεχόμενα από τους Ιταλούς από το 1911, τα Δωδεκάνησα είχαν τραβήξει την προσοχή της ιταλικής φασιστικής ηγεσίας που τα ενίσχυε διαρκώς με μέσα και υλικό. Με την έναρξη του πολέμου νησιά όπως η Λέρος ή η Ρόδος θα μπορούσαν να μετατραπούν σε “σταθερά αεροπλανοφόρα”, που θα προκαλούσαν μεγάλα προβλήματα στα νώτα της βρετανικής γραμμής ανεφοδιασμού από τη Μέση Ανατολή προς την Ελλάδα. Η απειλή αυτή όφειλε να εξαλειφθεί.
Τον Φεβρουάριο του 1941, με προτροπή του γενικού διοικητή Μέσης Ανατολής, αντιστρατήγου Α. Ουέιβελ, οργανώθηκε μια επιχείρηση του ναυτικού και δυνάμεων 400 Commando και πεζοναυτών (Operation ‘Abstention’) για να ελέγξουν και να οργανώσουν στο νησί του Καστελλορίζου βάση τορπιλακάτων. Η αισιοδοξία στο βρετανικό στρατόπεδο ήταν διάχυτη μετά τις επιτυχίες της αεροπορικής επιδρομής στον Τάραντα (Νοέμβριος του 1940) και των χερσαίων επιχειρήσεων στη Βόρεια Αφρική (επιχείρηση ‘Compass’). Ωστόσο, αν και η βρετανική δύναμη κατέβαλε την ιταλική διμοιρία στο νησί, η αντίδραση της ιταλικής διοίκησης στη Ρόδο υπήρξε ασυνήθιστα άμεση και δυναμική με αντιτορπιλικά και τορπιλακάτους να πλήττουν τις επόμενες μέρες χώρους απόβασης και να αποβιβάζουν σημαντικές ενισχύσεις που εξάλειψαν τα βρετανικά προγεφυρώματα, μια επιχείρηση που ο ίδιος ο στόλαρχος Μεσογείου, ναύαρχος Cunningham, χαρακτήρισε “μια άθλια υπόθεση που δεν τιμά κανέναν”.
Τον Μάρτιο του 1941, ο Ουέιβελ προώθησε μια ακόμα επιχείρηση εναντίον τη ίδιας της Ρόδου, κέντρου διοίκησης και ανεφοδιασμού των Δωδεκανήσων. Ελέγχοντας τη Ρόδο, τα Δωδεκάνησα θα περνούσαν ουσιαστικά στον έλεγχο των Βρετανών, ακόμα και πιο ισχυρά οχυρωμένες φρουρές, όπως αυτή της Λέρου. Σε αντίθεση με την επιχείρηση ‘Abstention’ στο Καστελλόριζο που είχε αναληφθεί από το βρετανικό ναυτικό, η επιχείρηση ‘Cordite’ κατά της Ρόδου θα ανατίθετο στην 6η Μεραρχία Πεζικού του στρατού (υπό τον αντιστράτηγο J.F. Evetts), που θα ενισχυόταν από στοιχεία του 50ού Commando και της δύναμης πλωτών (SBS).
Επιπλέον, ένα παράλληλο σχέδιο παραπλάνησης των Ιταλών τέθηκε σε εφαρμογή για να απορροφήσει την προσοχή και τα μέσα της ιταλικής διοίκησης Δωδεκανήσου, προβάλοντας ως στόχο της επιχείρησης την Κάρπαθο (Scarpanto). Κομμάτι αυτής της παραπλάνησης ήταν ακόμα και η επινόηση μιας “νέας”, πλασματικής μονάδας που θα αναλάμβανε την εισβολή, της “1ης Ταξιαρχίας Αλεξιπτωτιστών της S.A.S.”, που οι αναφορές την έδειχναν να μετακινείται από την Υπεριορδανία στην περιοχή. Η ιδέα, δημιούργημα του αντισυνταγματάρχη της αντικατασκοπείας Dudley Clarke, ενισχύθηκε με αναφορές σε τηλεπικοινωνίες, ψευδείς μετακινήσεις στελεχών και υλικού, μέχρι και στην δημιουργία ομοιωμάτων αιωροπτέρων σε αεροδρόμια και στην κυκλοφορία ανδρών με στολές και διακριτικά της νέας μονάδας σε δρόμους του Καίρου, της Αλεξάνδρειας και του Πόρτ Σάιντ υπονοώντας προετοιμασία για πιθανές αεραποβατικές επιχειρήσεις στην Κρήτη και στη Λιβύη.
Η παραπλάνηση έπιασε τόπο. Σύμφωνα με υποκλοπές, καθώς και το ημερολόγιο Ιταλού αξιωματικού στα Δωδεκάνησα, που έπεσε στα χέρια του Clarke, οι φήμες που κυκλοφόρησαν έδειξαν ότι η ιταλική ηγεσία ανησυχούσε ιδιαίτερα για πιθανές αεραποβάσεις Βρετανών αλεξιπτωτιστών και commando στα παράλια. Κι όλα αυτά, δύο χρόνια προτού ο πρώτος Βρετανός αλεξιπτωτιστής πατήσει το πόδι του στη Μέση Ανατολή.
Πρελούδιο της επιχείρησης ‘Cordite’ ήταν αναγνωριστική επιχείρηση της βόρειας ακτής της Ρόδου από ομάδα Commando που αποβιβάστηκαν νύχτα από το υποβρύχιο Triumph στις αρχές Απριλίου. Το αρχικό σχέδιο εισβολής περιλάμβανε την κατάληψη του αεροδρομίου από δυνάμεις Commando του αντισυνταγματάρχη Ρόμπερτ Λέϋκοκ (Robert Laycock) και τη σταδιακή απόβαση μονάδων της 6ης Μεραρχίας, που περιλάμβαναν τη 16η Ταξιαρχία Πεζικού, την 22η Ταξιαρχία των Φρουρών και το 4ο Σύνταγμα Αρμάτων.
Ωστόσο, οι εξελίξεις του πολέμου υπήρξαν καταιγιστικές. Στις 6 Απριλίου, ισχυρές γερμανικές δυνάμεις ενεργοποιούνται στα Βαλκάνια επιτιθέμενες σφοδρά κατά της Γιουγκοσλαβίας (επιχείρηση 25) και της Ελλάδας (επιχείρηση Marita). Μέσα σε τρεις μέρες, η Γιουγκοσλαβία θα έχει καταρρεύσει ενώ οι άμυνες στη βόρεια Ελλάδα παραβιάζονται με τις γερμανικές προφυλακές να φτάνουν έξω από τη Θεσσαλονίκη. Οι βρετανικές δυνάμεις στην Ελλάδα διατάσσονται να προετοιμαστούν για επιβραδυντικό αγώνα και σύμπτυξη προς το νότο, ενώ η επιχείρηση ‘Cordite’ ακυρώνεται. Σειρά είχε η οχύρωση της Κρήτης, με την ομώνυμη μάχη που θα λάβει εκεί έναμιση μήνα μετά.
Αντί αυτού, το βρετανικό στρατηγείο αποφάσισε να χρησιμοποιήσει την δύναμη Commando που έχει συγκεντρωθεί σε μια προσπάθεια να αναχαιτίσει την επέλαση του νεοφερμένου Deutsches Afrikakorps του υποστρατήγου Έρβιν Ρόμελ. Ο τελευταίος, φθάνοντας με μικρές γερμανικές δυνάμεις στη Λιβύη εξαπέλυσε την πρώτη μεγάλη επίθεση (επιχείρηση ‘Sonnenblume’) μέσα σε 40 μέρες μετατρέποντας τον βρετανικό θρίαμβο της επιχείρησης ‘Compass’ σε συντριβή. Με τις γερμανικές δυνάμεις να κατακλύζουν τα Βαλκάνια, το Afrika Korps να σαρώνει τις βρετανικές δυνάμεις στη Λιβύη και στην Κυρηναϊκή αποκλείοντας τις φρουρές στο Τομπρούκ και στη Μέρσα Μπρέγκα στέλνοντας μια ολόκληρη στρατιά να τρέχει προς την Αίγυπτο. Με τον πανικό να κατακλύζει τις βρετανικές δυνάμεις στο Νείλο, η διοίκηση αναγνώρισε την αδήριτη ανάγκη για μια μικρή νίκη, που θα αναχαίτιζε την ξέφρενη πορεία του εχθρού.
Η λύση δόθηκε με τον αντισυνταγματάρχη Λέϋκοκ, που προβιβάστηκε σε διοικητή των δυνάμεων Commando όλης της Ανατολικής Μεσογείου. Υπό τη διεύθυνσή του μεταφέρθηκαν τα υπολείμματα των 50 και 52 Commando που ενοποιήθηκαν σε ένα, καθώς και τους λόχους Α από τα 3ο, 7ο, 8ο και 11ο Commando. Αποστολή της “Δύναμης Λέϋ” (Layforce, όπως έμεινε γνωστή) ήταν να διεισδύσει στα μετόπιθεν των γερμανοϊταλικών δυνάμεων στην περιοχή της Μπάρντια της ανατολικής Λιβύης και να σπείρουν το χάος σε μια κλασσική επιχείρηση Commando, διακόπτοντας επικοινωνίες, καταστρέφοντας υποδομές και πλήττοντας σταθμούς διοίκησης προτού αποσυρθούν.
Οι δυνάμεις του Λέϋκοκ ανέρχονταν πλέον σε 2.000 ανυπόμονους για δράση άνδρες που οργανώθηκαν σε τέσσερα τάγματα (A, B, C, και D) που τέθηκαν υπό τη γενική διεύθυνση της 6ης Μεραρχίας. Κρίσιμο για τη μετακίνησή τους ήταν η διάθεση των τριών πλοίων κλάσης Glen, τα πρώτα πλοία απόβασης πεζικού του Βρετανικού Ναυτικού που προέρχονταν από μετατροπή εμπορικού πλοίου και μπορούσαν να προσεγγίσουν τις ακτές και να αποβιβάσουν άμεσα ελαφρύ πεζικό. Ατυχώς, με τις επιχειρήσεις εκκένωσης των συμμαχικών στρατευμάτων από την Ελλάδα σε εξέλιξη, μόνο το HMS Glengyle ήταν διαθέσιμο κατά την επιχείρηση αφήνοντας τους υπόλοιπους στη “φροντίδα” αντιτορπιλικών και υποβρυχίων με το καταδρομικό HMS Coventry να παρέχει αντιαεροπορική προστασία.
Η δύναμη του Τάγματος Α (7. Commando) με απόσπασμα του βασιλικού τάγματος αρμάτων αποβιβάστηκε στις ακτές της Μπάρντια τη νύχτα της 19ης προς 20ή Απριλίου 1941. Εξαρχής, όλα έδειχναν να πηγαίνουν στραβά. Το απόσπασμα πλωτών, που θα προηγούνταν με κανό από υποβρύχιο, καθυστέρησε πάνω από μια ώρα με αποτέλεσμα να μην εκτελέσει την αποστολή του να αναγνωρίσει τις ακτές απόβασης και να κατευθύνει τις υπόλοιπες δυνάμεις με φωτεινά σήματα. Έτσι, οι αποβατικές άκατοι κατέληξαν συχνά σε λάθος ακτές, διασκορπίζοντας τις δυνάμεις των Commando και ανακατεύοντας τις ομάδες τους. Παρόλα αυτά, δεν υπήρχε αντίσταση αλλά ούτε και οι στόχοι που οι υπηρεσίες πληροφοριών τους είχαν υποσχεθεί. Έτσι, οι Commandos αφού ανατίναξαν μια αποθήκη υλικού και μια ιταλική παράκτια πυροβολαρχία κινήθηκαν στις ακτές για εκκένωση. Οι απώλειές τους θα ήταν μηδενικές αλλά τα προβλήματα δεν είχαν τελειώσει: ένας αξιωματικός σκοτώθηκε κατά λάθος από έναν εξαιρετικά νευρικό Commando ενώ μια δύναμη 70 ανδρών έχασε τον προσανατολισμό της, αποκλείστηκε και αιχμαλωτίστηκε.
Η επιδρομή της Μπάρντια (επιχείρηση Addition) ήταν μια σύντομη και χωρίς τελικά σημαντικά αποτελέσματα επιχείρηση Commando από μια βρετανική ηγεσία που συχνά δεν ήταν σίγουρη τί ακριβώς ήθελε από τις δυνάμεις της. Ελλιπώς εξοπλισμένη και εκπαιδευμένη, με λανθασμένες πληροφορίες και φτωχή υποστήριξη κατά την απόβαση, εκτέλεση και αποτράβηξη η “δύναμη Λέϋ” ήταν δυστυχώς καταδικασμένη σε αποτυχία παρά την προσπάθεια των ανδρών της. Πολλά διδάγματα βγήκαν από αυτήν την αποτυχία, σε μια εποχή που οι επιτυχίες των Συμμαχικών δυνάμεων ήταν λίγες και οι δυνάμεις Commando είχαν πετύχει περισσότερα πέταλα από ότι καρφιά και είχαν υπομείνει τόσες απώλειες που υπηρεσία σε τέτοια μονάδα έπλεξε τον μύθο των αποστολών αυτοκτονίας. Θα περνούσαν ακόμα μερικά χρόνια για να αλλάξουν αυτη την εντύπωση.
Παράγοντες σε αυτήν την προσπάθεια θα έπαιζαν μια ομάδα άλλων αξιωματικών και υπαξιωματικών που κουρασμένοι από τις αποτυχίες άρχισαν να χαράσουν τους δικούς τους κανόνες δημιουργώντας τον θρύλο των Commando. Μια από αυτές βγήκε από την ακυρωμένη επιχείρηση ‘Cordite’ και την παραπλάνηση της υποτιθέμενης ταξιαρχίας S.A.S. που μια ομάδα αποφάσισε να της δώσει σάρκα και οστά. Λίγους μήνες αργότερα και με τη σκιά του Afrika Korps πάνω από το Κάιρο, η αναγεννημένη S.A.S. θα σκορπούσε τον τρόμο στα γερμανοϊταλικά μετόπισθεν μαζί με μια άλλη ομάδα που θα γινόταν ασυναγώνιστη στην “θάλασσα” της ερήμου, την LRDG.
