Στη διάρκεια μιας πολεμικής σύγκρουσης είναι καθήκον του στρατιωτικού προσωπικού κάθε πλευράς να κάνει την καλύτερη χρήση των μέσων που διαθέτει με τον καλύτερο τρόπο ώστε να προξενήσει τη μεγαλύτερη φθορά στον εχθρό. Το 1982, η Αργεντινή ηγεσία ωθούμενη από το κλίμα δυσαρέσκειας στο εσωτερικό της χώρας και εκμεταλλευόμενη την πολιτική αναστάτωση στη Βρετανία από την οικονομική ύφεση, αποφάσισε -σε μια στιγμή πολιτικού αριβισμού περισσότερο- να επέμβει στρατιωτικά και να καταλάβει τα νησιά Falklands, που η ίδια η αργεντινή δεξιά αποκαλούσε Islas Malvinas και θεωρούσε δικαιωματικά αργεντινό έδαφος.
ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ – 2 Απριλίου 1982: Απόβαση στα Φώκλαντ, η Αργεντινή σοκάρει τη Βρετανία
Η επιχείρηση ήταν αρχικά επιτυχής, με επίλεκτες δυνάμεις του Αργεντινού στρατού να αποβιβάζονται αιφνιδιαστικά και να καταβάλουν την ισχνή βρετανική φρουρά διακηρύσσοντας τα νησιά αργεντινό έδαφος. Η βρετανική κυβέρνηση απάντησε δυναμικά, ετοιμάζοντας μια σημαντική εκστρατευτική δύναμη ναυτικού και στρατού για να τα ανακαταλάβει. Στο μεταξύ, η Αργεντινή μετέφερε σημαντικές δυνάμεις στα νησιά, στη μορφή ελαφρών αεροσκαφών, τεθωρακισμένων, πυροβολικού και 12.000 περίπου στρατιώτες, που αντικατέστησαν τις δυνάμεις πεζοναυτών και αναπτύχθηκαν στις ακτές και στις κεντρικές αρτηρίες των νησιών.
Ωστόσο, η βρετανική δύναμη αποστολής που συγκεντρωνόταν για να εκπορθήσει τις αργεντινές άμυνες αποτελείτο ήδη από 47 πολεμικά και 62 επιταγμένα εμπορικά πλοία με 26.000 συνολικά επίλεκτους άνδρες περιλαμβάνοντας τις πλέον εκπαιδευμένες δυνάμεις, όπως η 3η ταξιαρχία Commando και την 5η ταξιαρχία πεζικού και τις ομάδες ειδικών επιχειρήσεων SAS και SBS. Ήταν σαφές, για τους Αργεντινούς ότι αν ήθελαν να σταματήσουν την βρετανική δύναμη, αυτό θα έπρεπε να γίνει πριν αποβιβαστούν στα νησιά. Η αργεντινή αεροπορία παρέτασσε 120 περίπου σύγχρονα μαχητικά αεροσκάφη, κυρίως κρούσης A-4 Skyhawk καθώς και γαλλικά Mirage III και ισραηλινής προέλευσης για την κάύψη των νησιών που επιχειρούσαν από τις βάσεις τους 500-700 χλμ. μακρυά.
ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ – 2 Μαΐου 1982: Η βύθιση του καταδρομικού Belgrano στον πόλεμο των Φώκλαντ
Για τους Αργεντινούς πιλότους, το παραπάνω σήμαινε ότι ο χρόνος παραμονής στην περιοχή των επιχειρήσεων θα ήταν περιορισμένος λόγω καυσίμων ενώ ο οπλισμός τους -που περιλάμβανε βόμβες γενικής χρήσεων- δεν ήταν ο καταλληλότερος για την αντιμετώπιση σύγχρονων ναυτικών στόχων. Εξαίρεση αποτελούσαν τα μόλις πέντε Super Etendard της αργεντινής 2ης Μοίρας Ναυτικής Αεροπορίας που ήταν πιστοποιημένα να εκτοξεύουν πυραύλους ναυτικής κρούσης AM-39 Exocet. Η απειλή των Exocet αποτελούσε τον μεγαλύτερο φόβο για την βρετανική αρμάδα, καθώς πάνω από τα μισά πλοία στερούνταν μέσων εντοπισμού και αυτοπροστασίας ή ακόμα και οπλισμού έναντι τέτοιων απειλών, ενώ το προφίλ πτήσης σε πολύ χαμηλό ύψος πάνω από τα κύματα και τα 165 κιλά εκρηκτικής κεφαλή ημιδιάτρησης μπορούσαν να παραλύσουν ένα πλοίο ακόμα κι αν ήταν προστατευμένο αρχιτεκτονικά για πλήγματα.
ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ – 4 Μαΐου 1982: Βύθιση του αντιτορπιλικού “Sheffield”, το σοκ για τη Βρετανία
Η αργεντινή Αεροπορία Ναυτικού είχε παραγγείλει μια μοίρα 14 αεροσκαφών Super Etenrdard και ισάριθμο φόρτο πυραύλων το 1979, στο πλαίσιο της αναβάθμισης της αεροπορικής πτέρυγας του μοναδικού αεροπλανοφόρου της ARA Veinticinco de Mayo. Ωστόσο, από αυτά μόλις πέντε αεροσκάφη και πέντε πύραυλοι είχαν παραδοθεί από τη Γαλλία πριν την εισβολή. Η τελευταία “πάγωσε” τις παραδόσεις με παρέμβαση της βρετανικής διπλωματίας ενώ το αεροπλανοφόρο Veinticinco de Mayo, που είχε υπηρετήσει στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο με το βρετανικό ναυτικό ως HMS Venerable, δεν πιστοποιήθηκε για επιχειρήσεις με μαχητικά Super Etendard παρά μετά την εισβολή. Έτσι, και τα αργεντινά αεροσκάφη του ναυτικού Α-4Q Skyhawk και Super Etendard θα επιχειρούσαν από τη βάση Rio Grande στη Γη του Πυρός.
Με την αργεντινή δύναμη στα νησιά Falklands εκτεθειμένη, μια ομάδα Αργεντινών τεχνικών και αξιωματικών του ναυτικού ανέλαβαν ένα δύσκολο και πρωτότυπο έργο: την ανάπτυξη μιας κινητής χερσαίας μονάδας πυραύλων Exocet για την παράκτια άμυνα της φρουράς των νησιών. Επικεφαλής του έργου ήταν ο 45χρονος τότε αντιπλοίαρχος (Capitán de Fragata) Julio Marcelo Perez. Αξιωματικός με ειδίκευση στα ηλεκτρονικά συστήματα, ο αντιπλοίαρχος Perez με τους τεχνικούς Luis Torelli και Antonio Shugt πραγματοποίησε την ιδέα να αφαιρεθούν εκτοξευτές πυραύλων MM-38 Exocet από παλιά αντιτορπιλικά του ναυτικού και να τοποθετηθούν σε ρυμουλκούμενο ικρίωμα που να αναπτύσσεται σε διάφορες θέσεις βολής από την ξηρά.
Η ιδέα βρήκε γρήγορα πρόσφορο έδαφος. Το παλιό αντιτορπιλικό ARA Seguí, κλάσης Allen M. Sumner (πρώην USS Hank) στερήθηκε των εκτοξευτών Exocet του, που τοποθετήθηκαν σε τροχήλατο φορέα φορτηγού του εμπορίου. Τα κάννιστρα των πυραύλων φέρονταν σε οριζόντια θέση κατά τη μεταφορά τους και τίθονταν υπό γωνία για τη βολή. Στη συνέχεια, το ζητούμενο ήταν να “πείσουν” τους πυραύλους ότι ήταν ακόμα πάνω στο πλοίο και να τροφοδοτηθούν από στοιχεία για τη βολή. Για αυτό, οι μηχανικοί κατασκεύασαν έναν προγραμματικό αλγόριθμο σε υπολογιστή του εμπορίου που μετέδιδε σήματα της κίνησης τηλεμετρίας ενός πλοίου. Παράλληλα, το σύστημα συνδέθηκε με ένα παλιό ραντάρ εδάφους Westinghouse του στρατού που μετέδιδε περιοδικά δεδομένα της θέσης του στόχου. Το σύνολο ονομάστηκε σκωπτικά ITB (Instalación de Τiro Βerreta) ή “φθηνός εκτοξευτής πυρός” και αναπτύχθηκε σε κρυφή τοποθεσία έξω από το λιμάνι του Stanley.
Στο μεταξύ, η βρετανική αρμάδα είχε φτάσει κοντά στα Falklands και αφού ενεπλάκη με τις ομάδες μάχης του αργεντινού στόλου και τις απώθησε, βυθίζοντας το αργεντινό καταδρομικό ARA general Belgrano, αναπτύχθηκε γύρω από τα νησιά αποκλείοντάς τα. Η ομάδα Perez λέγεται ότι βοήθησε σημαντικά στην ολοκλήρωση της συνεργασίας των πυραύλων AM39 Exocet με τα Super Etendard, συνδέοντας το ραντάρ ελέγχου πυρός Agave με τον υπολογιστή πτήσης UAT-40 του αεροσκάφους και μετά και τα δύο με το σύστημα αδρανειακής πλοήγησης του βλήματος Exocet. Ο λόγος ήταν ότι οι Γάλλοι τεχνικοί αποσύρθηκαν από την χώρα αμέσως μετά την παράδοση της πρώτης παρτίδας αεροσκαφών και κατευθυνομένων βλημάτων με απαίτηση της Βρετανίας.
Από τις αρχές Μαΐου μέχρι τις 30 του μήνα, πραγματοποιήθηκαν 16 επιτυχημένες αεροπορικές επιθέσεις εναντίον πλοίων του βρετανικού στόλου στα Φώκλαντς έναντι συνολικά 150 περίπου εξόδων των αεροσκαφών της αργεντινής αεροπορίας και του ναυτικού. Σε αυτές καταναλώθηκαν και οι πέντε πύραυλοι Exocet, με τον πρώτο να χτυπά και να βυθίζει τελικά τo αντιτορπιλικό HMS Sheffield, δύο από αυτούς να πυρπολούν το μεταγωγικό κοντέινερ Atlantic Conveyor ενώ δύο από αυτούς κατέπεσαν στη θάλασσα. Άλλα τέσσερα βρετανικά πλοία (HMS Coventry, HMS Ardent, HMS Antelope και Sir Galahad) βυθίστηκαν από iron bombs με την αυτοθυσία των πιλότων που συχνά πλήρωσαν το τίμημα με τη ζωή τους.
Με την αργεντινή αεροπορία και ναυτικό να έχουν εξαντλήσει το απόθεμα αεροεκτοξευόμενων Exocet, τέθηκε το ζήτημα της προστασίας των νησιών. Η παράκτια πλατφόρμα είχε ετοιμαστεί αλλά η αερομεταφορά τους ήταν πλέον η μόνη επιλογή για να μεταφερθεί το σύστημα και οι χειριστές του στα νησιά. Αν και επίσημα αυτό έγινε στις αρχές Ιουνίου με ένα C-130 της αργεντινής αεροπορίας, καταγράφηκε ένα περιστατικό τη νύχτα της 27ης προς 28η Μαΐου, όπου εχθρικό βλήμα πέρασε ξυστά από την πρύμνη της φρεγάτας HMS Avenger και κατέπεσε στη θάλασσα. Το βλήμα είχε βληθεί από τις ακτές των Φώκλαντς, κοντά στην πρωτεύουσα Stanley, και ήταν πολύ μακρυά για το βεληνεκές του πυροβολικού των Αργεντινών. Αν και δεν επιβεβαιώθηκε από καμία πηγή των τελευταίων, οι Βρετανοί την καταγράφουν δια συμπεράσματος ως την πρώτη καταγεγραμμένη βολή παράκτιου βλήματος Exocet κατά του στόλου τους, πιθανότατα το αεροπλανοφόρο HMS Invincible που έπλεε στα ανοιχτά τη νύχτα εκείνη.
Στις 12 Ιουνίου, με τους Βρετανούς χολωμένους από τις απώλειες αλλά σίγουρους ότι η απειλή των Exocet είχε περάσει, ο στόλος πλησίασε τα νησιά προετοιμαζόμενος για την απόβαση. Ωστόσο, το περίεργο δημιούργημα ITB δεν είχε “μιλήσει” ακόμα. Στις 06:32 το πρωί, το παλιό (κλάσης County) πυραυλοφόρο αντιτορπιλικό HMS Glamorgan έπλεε με ταχύτητα 20 κόμβων ανοιχτά του Stanley στα 18 μίλια, όταν εγκλωβίστηκε από το αργεντινό σύστημα. Τρεις προσπάθειες έγιναν να εξαπολυθούν οι πύραυλοι MM38 Exocet εναντίον του αντιτορπιλικού, με την πρώτη να βραχυκυκκλώνει και να μην φύγει ποτέ από τον εκτοξευτή. Στη δεύτερη προσπάθεια ο πύραυλος εκτοξεύτηκε αλλά απέτυχε να εγκλωβίσει τον στόχο του και κατέπεσε και μόνο στην τρίτη το κατευθυνόμενο βλήμα έλαβε τα σωστά στοιχεία.
Ο επερχόμενος πύραυλος εντοπίστηκε από το πλήρωμα του Glamorgan, που εκτέλεσε επείγοντα ελιγμό αποφυγής αλλά χωρίς να αποτρέψει το πλήγμα. Χάρη στον ελιγμό, ο πύραυλος δεν έκοψε το πλοίο στα δύο, χτυπώντας το στην αριστερή πλευρά του κύτους, με κατεύθυνση ευθεία και προς τα κάτω. Ο πύραυλος διέγραψε μια πορεία στο κατάστρωμα πριν εισχωρήσει στο εσωτερικό και εκραγεί λίγο πριν το χώρο του υποστέγου του ελικοπτέρου. Από την έκρηξη καταστράφηκε πλήρως το ελικόπτερο Wessex HAS.3, που ήταν ήδη πλήρες καυσίμου και όπλων, και δημιουργήθηκε πυρκαγιά που κατέκαψε για ώρα τμήμα του δευτέρου καταστρώματος. Δεκατέσσερα μέλη του πληρώματος σκοτώθηκαν στην έκρηξη και άλλα 30 τραυματίστηκαν.
Το πλήρωμα του HMS Glamorgan κατάφερε μέχρι τις 11:00 να ελέγξει την πυρκαγιά, που περιορίστηκε κυρίως στο χώρο του υποστέγου του ελικοπτέρου και στην τραπεζαρία από κάτω του. Μια τρύπα διαστάσεων 3×4,6 μέτρων είχε ανοίξει στο σημείο εισόδου του βλήματος στο κατάστρωμα του πλοίου. Οι νεκροί του Glamorgan θάφτηκαν στη θάλασσα, σύμφωνα με τις πολεμικές παραδόσεις του βρετανικού ναυτικού. Ένας ακόμα από τους τραυματίες, ο ναύτης πρώτης τάξης David McCann, υπέκυψε στα τραύματά του μια εβδομάδα μετά. Ήταν ο 15ος νεκρός της επίθεσης. Αν και το πλοίο παρέμεινε εν πλω και επέστρεψε τελικά στη Βρετανία, οι καταστροφές που υπέστη το έθεσαν εκτός μάχης για το υπόλοιπο της σύγκρουσης. Μετά τον πόλεμο, αφού επισκευάστηκε και ενίσχυσε τον οπλισμότ του, πουλήθηκε τελικά στο ναυτικό της Χιλής υπηρετώντας ως το 1998.
Το περιστατικό της 12ης Ιουνίου ήταν το τελευταίο ναυτικό “λάκτισμα” του αργεντινού ναυτικού να αναχαιτίσει τους Βρετανούς. Ήδη, τις ώρες εκείνες του περιστατικού οι Βρετανοί πεζοναύτες διασπούσαν τις τελευταίες άμυνες των Αργεντινών στη μάχη των Δύο Αδερφών και των ορέων London και Harriet. Στις 14 Ιουνίου, μετά από τη μάχη του Stanley, η ηγεσία των Αργεντινών θα πειθόταν ότι η ήττα είχε πλέον έρθει. Το αυτοσχέδιο σύστημα ITB του αντιπλοιάρχου Perez έδωσε τη μάχη του αλλά δεν άλλαξε το αποτέλεσμα, ενώ το θύμα του -το αντιτορπιλικό Glamorgan- μπήκε στον μικρό κατάλογο των πλοίων που χτυπήθηκαν από πύραυλο Exocet και επέζησαν.
Ο αντιπλοίαρχος Perez αιχμαλωτίστηκε μαζί με όλους τους άλλους Αργεντινούς ανώτερους αξιωματικούς, και ήταν ένας από τους τελευταίους που επέστρεψαν στην Αργεντινή. Μετά τον πόλεμο, ήταν από τους λίγους αξιωματικούς που η δράση του αναγνωρίστηκε από τη δημοκρατική κυβέρνηση της Αργεντινής. Παρασημοφορήθηκε αρκετές φορές και έφτασε στο βαθμό του αντιναυάρχου. Δίδαξε σε πολλά πανεπιστημιακά και τεχνολογικά ιδρύματα (μεταξύ τους στο Εθνικό Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο και στο Ίδρυμα Τεχνολογίας Μπουένος Άιρες) ενώ κατέλαβε και τη θέση ναυτικού ακολούθου πρεσβείας στο Παρίσι. Ο εκτοξευτής ITB και τρεις πύραυλοι Exocet έπεσαν στα χέρια των Βρετανών και η τύχη τους χάνεται μετά τη μεταφορά τους στη Βρετανία.
Η ιστορία του αυτοσχέδιου εκτοξευτή ITB αποτελεί μια χαρακτηριστική υπενθύμιση ότι στους πολέμους η ευρηματικότητα συχνά επιχειρεί να καλύψει το κενό που αφήνουν οι ελλείψεις σε μέσα και πόρους. Μπροστά στην υπεροχή της βρετανικής δύναμης, μια μικρή ομάδα αξιωματικών και τεχνικών του αργεντινού ναυτικού κατόρθωσε να μετατρέψει ένα παρωχημένο ναυτικό οπλικό σύστημα σε ένα λειτουργικό παράκτιο όπλο, πετυχαίνοντας ένα πλήγμα που έμεινε στην ιστορία της σύγκρουσης. Παρά το γεγονός ότι δεν μπόρεσε να ανατρέψει την έκβαση του πολέμου, το ITB απέδειξε πως η τεχνολογική προσαρμοστικότητα και η αποφασιστικότητα μπορούν να δημιουργήσουν απρόβλεπτες απειλές ακόμη και για έναν ισχυρότερο αντίπαλο. Τελικά, η επίθεση κατά του HMS Glamorgan δεν άλλαξε την τύχη των Φώκλαντς, άφησε όμως ως κληρονομιά ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα αυτοσχέδιας στρατιωτικής καινοτομίας του 20ού αιώνα.
